كليه‌ها ارگاني لوبياشكل هستند كه در ناحيه شكمي و در 2 طرف ستون فقرات قرار گرفته‌اند، اين دو ارگان كوچك داراي وظايف اساسي و كليدي در بدن هستند، به طوري كه نه‌تنها خون را تصفيه و مواد زايد را از آن خارج مي‌كنند بلكه با متعادل‌كردن سطح الكتروليت‌ها (مانند سديم و پتاسيم)‌ در بدن، فشار خون را كنترل مي‌كنند و همچنين توليد گلبول‌هاي قرمز خون در مغز استخوان را تسهيل مي‌كنند.

نقش‌هاي مهمي كه كليه‌ها در سلامتي بدن دارند باعث مي‌شوند تا كوچك‌ترين نارسايي در عملكرد آنها مشكلات بزرگي ايجاد كند. به طور كلي نارسايي كليوي به وضعيتي گفته مي‌شود كه در آن يا كليه‌ها نمي‌توانند سموم و مواد زائد را از خون تصفيه كنند يا خوني كه در اختيار كليه‌ها قرار مي‌گيرد، ناگهان قطع مي‌شود. نارسايي كليوي مي‌تواند به 2 صورت حاد (آسيب حاد كليوي)‌ يا مزمن (بيماري مزمن كليوي)‌ ايجاد شود. آسيب حاد كليوي (AKI)‌، يك كاهش پيش‌رونده سريع در عملكرد كليوي است كه مي‌تواند دلايل مختلفي داشته باشد كه در 3 گروه كلي پري‌رينال (پيش‌كليوي)‌، كليوي و پست‌رينال (پس‌كليوي)‌ تقسيم‌بندي مي‌شوند. علل پيش‌كليوي مي‌تواند شامل مواردي مانند كاهش حجم خون به دليل از دست‌رفتن خون، كم‌آبي به دليل از دست‌رفتن مايعات بدن از طريق عرق‌كردن، اسهال، استفراغ و تب، دريافت كم مايعات، برخي داروها مانند قرص‌هاي مدر و جريان خون غيرطبيعي به كليه يا از كليه‌ها ناشي از انسداد شريان يا وريد كليوي باشد. چنان كه در جراحي‌هايي مانند باي‌پس قلب ممكن است جريان خون طبيعي به كليه‌ها قطع شود.

علل كليوي نارسايي كليه (آسيب مستقيم به خود كليه)، شامل عفونت‌هاست كه باعث التهاب و از كارافتادگي كليه مي‌شوند. برخي داروهاي ضدالتهاب مانند ايبوپروفن و ناپروكسن، آنتي‌بيوتيك‌هايي مانند جنتامايسين و توبرامايسين، ليتيم و داروهاي يددار كه براي تصويربرداري‌هاي رنگي راديولوژي تزريق مي‌شوند، مي‌توانند براي كليه‌ها سمي باشند. از علت‌هاي ديگر آسيب به كليه، تجزيه ماهيچه‌اي است كه در اثر انواع تروما اعم از صدمات يا سوختگي‌ها ايجاد مي‌شود. مواد حاصل از اين تجزيه مانند ميوگلوبين، پتاسيم و فسفر مي‌توانند سيستم تصفيه كليه‌ها را متوقف كنند، در اين ميان برخي از داروها كه براي درمان كلسترول بالا استفاده مي‌شوند نيز مي‌توانند باعث تجزيه ماهيچه‌اي شوند. همچنين التهاب حاد كليه ناشي از بسياري بيماري‌ها مي‌تواند آن را از كار بيندازد.

علل پس‌كليوي نارسايي كليه‌ها شامل عواملي هستند كه بر جريان خارجي ادرار تاثير مي‌گذارند. گرفتگي مثانه يا ميزناي مي‌تواند باعث فشار به كمر شود. در اين وضعيت، كليه‌ها به توليد ادرار ادامه مي‌دهند، اما گرفتگي مانند يك سد عمل مي‌كند و به همين دليل ادرار به كليه‌ها برمي‌گردد. در ادامه و با افزايش فشار كليه‌ها آسيب‌ديده و از كار مي‌افتند.

يكي از عوامل گرفتگي ميزناي، بزرگ‌شدن پروستات يا سرطان اين غده است كه ممكن است ميزناي را ببندد و از خالي‌شدن مثانه جلوگيري كند. همچنين تومورهاي شكمي نيز مي‌توانند باعث مسدود‌شدن ميزناي شوند. گفتني است برخلاف تصور عموم، سنگ‌هاي كليوي كه معمولا روي يك كليه تاثير مي‌گذارند، باعث نارسايي كليوي نمي‌شوند. نكته مهم اين است كه كليه‌ها در نارسايي‌ حاد مي‌توانند برخلاف بيماري مزمن كليوي، بهبود پيدا كنند و بيمار، زندگي طبيعي خود را از سر بگيرد. البته از آنجا كه در اين مورد، خطر افزايش پيشرفت بيماري در آينده وجود دارد، درمان حمايتي ضروري است. بيماري مزمن كليوي (CKD)‌ ناشي از بيماري‌هاي نهفته‌اي است كه به آهستگي و به مرور زمان اتفاق مي‌افتد. شايع‌ترين علت آن ديابت كنترل‌نشده است، چراكه اگر گلوكز به جاي شكسته‌شدن در خون باقي بماند، مي‌تواند مانند يك سم عمل كند و به كليه‌ها آسيب برساند. عامل ديگر ايجاد نارسايي مزمن كليوي، فشار خون بالاي كنترل‌نشده به مدت طولاني است. چراكه مي‌تواند به رگ‌هاي كوچك خوني در كليه‌ها آسيب برساند و مانع از عملكرد آنها در تصفيه مواد زائد شود. در اين ميان برخي از بيماري‌هاي ژنتيكي مانند بيماري پلي‌كيستيك نيز مي‌توانند از علل نارسايي مزمن كليوي باشند. در اين بيماري، كيست‌هاي متعدد پر از مايع در كليه رشد مي‌كنند و به آرامي بيشتر حجم كليه را مي‌گيرند و باعث كاهش عملكرد و نارسايي كليه مي‌شوند. از علل ديگر اين بيماري مي‌توان به استفاده زياد از داروهاي مسكن مانند آسپيرين، ايبوپروفن و استامينوفن اشاره كرد. همچنين برخي از بيماري‌هاي عفوني ويروسي نيز مي‌تواند به كليه‌ها حمله كند و باعث نارسايي آن شوند.

علائم نارسايي كليوي

علائم نارسايي كليوي ممكن است در مراحل اوليه بيماري احساس نشود، ولي به تدريج با تجمع مواد زائد در خون و ناتواني كليه‌ها در تصفيه سموم، علائم قابل توجهي آشكار مي‌شود كه شامل اورمي (سطح بالاي اوره در خون)‌ است كه مي‌تواند باعث استفراغ، اسهال و كم‌آبي شود. كاهش وزن، تكرر ادرار كمرنگ يا ادرار كمتر از معمول با رنگ‌تيره و خون در ادرار و فشار يا سختي ادرار، از علائم ديگر هستند. همچنين تشكيل فسفات در خون مي‌تواند باعث خارش بدن، آسيب استخواني و گرفتگي عضلات شود كه با پايين‌آمدن سطح كلسيم ايجاد مي‌شود. وجود پتاسيم در خون نيز باعث ضربان غيرطبيعي قلب و فلج ماهيچه‌اي مي‌شود. در اين ميان، تجمع مايعات زياد موجب ورم پاها، صورت، دست‌ها و تنگي نفس ناشي از مايعات اضافي در ريه‌ها مي‌شود. در صورت وجود بيماري پلي‌كيستيك نيز درد در ناحيه كمر يا پهلوها وجود دارد. وجود پروتئين در ادرار نيز باعث كف‌دارشدن ادرار، ورم دست، پا، شكم و صورت مي‌شود. همچنين كاهش توليد گلبول‌هاي قرمز و هموگلوبين خون در اثر كاهش توليد هورمون اريتروپويتين باعث كم‌خوني، خستگي و ضعف، كاهش تمركز، سرگيجه و فشار خون پايين مي‌شود. ساير علائم نارسايي كليوي شامل كاهش اشتها، طعم بد در دهان، مشكل خواب و تيرگي پوست است. بالارفتن اسيديته خون نيز باعث تنفس سريع‌تر مي‌شود، به طوري كه ريه‌ها سعي مي‌كنند با خارج‌كردن دي‌اكسيد كربن، اسيديته زياد را مهار كنند.

تشخیص و درمان نارسایی کلیه

تشخيص نارسايي كليوي با آزمايش خون و اندازه‌گيري مواد زائد تشكيل‌شده در خون تاييد مي‌شود. اندازه‌گيري BUN (نيتروژن اوره خون)‌، كراتينين سرم و GFR (ميزان تصفيه گلومرولي)‌ از جمله آزمايشات ضروري براي تشخيص اين بيماري هستند. در نارسايي كليوي، ميزان BUN و كراتينين بالا مي‌روند و GFR كاهش مي‌يابد. همچنين وجود غيرطبيعي پروتئين و تجمع گلبول‌هاي قرمز و سفيد (Casts) در ادرار مي‌تواند در آزمايشات ادرار مورد بررسي قرار گيرد.

مقايسه غلظت الكتروليت‌ها در خون و ادرار نيز به تشخيص چگونگي عملكرد كليه‌ها در كنترل و فيلتراسيون خون كمك مي‌كند. با استفاده از سونوگرافي شكمي مي‌توان وجود انسداد را شناسايي كرد و با بيوپسي كليه مي‌توان مقدار كمي از بافت آن را براي آزمايشات ميكروسكوپي به دست آورد.

درمان‌هاي خاص در نارسايي كليوي، وابسته به كنترل بيماري‌هاي مزمن ايجادكننده آن است و هدف پيشگيري از وخيم‌ترشدن عملكرد كليوي است تا منجر به نارسايي كامل اين عضو نشود. در اين رابطه كنترل جدي و مستمر قندخون در بيماري ديابت و فشار خون در بيماري پرفشاري خون مي‌تواند عملكرد كليه‌ها را تا حدودي حفظ كند. در اين ميان رژيم غذايي نيز يك ملاحظه مهم براي افرادي است كه عملكرد كليه آنها مختل شده است. از آنجا كه كليه‌ها نمي‌توانند به آساني آب اضافي، سديم يا پتاسيم را دفع كنند، ممكن است نياز به محدوديت مصرف آنها باشد.

همچنين لازم است غذاهاي با فسفر بالا مانند شير، پنير، مغز‌ها و نوشابه‌هاي كولادار و نيز غذاهاي با پتاسيم بالا مانند موز، زردآلو و غيره نيز در صورت بالارفتن آنها در خون، محدود شود. داروهايي كه مي‌توانند به كنترل برخي از عوامل مرتبط با نارسايي كليوي كمك كنند، شامل داروهاي پايين‌آورنده فسفر مانند كلستيريول (روكالترول)‌، رناژل و كربنات كلسيم (كالترات)‌ داروهاي تحريك‌كننده توليد گلبول‌هاي قرمز خون، مكمل‌هاي آهن، ويتامين‌ها و داروهاي فشار خون هستند. در نهايت هم چنانچه كليه‌ها به طور كامل از كار بيفتند، راه‌هاي درمان محدود به دياليز يا پيوند كليه مي‌شود.

منبع


موضوعات مرتبط: اطلاعات بیماری ها ، دکتر داخلی
برچسب‌ها: نارسایی کلیه

تاريخ : پنجشنبه ششم مهر 1391 | | نویسنده : دکتر علی بهشتی |

همایش ها: دانشجویی | پرستاری | قلب | زنان | پوست | دارویی | چشم | روانپزشکی | اطفال | نورولوژی
متن ها: مقالات پزشکی | مهارت های پزشکی | روش های پزشکی | تجهیزات پزشکی | خبرهای پزشکی
موضوع ها: قلب | زنان | اطفال | چشم | پوست | نورولوژی | ارتوپدی | عفونی
خواندنی ها: نظرسنجی ها | وبلاگ ها | نکته ها | دانستنی ها | گالری ها

دارویی: تاییدیه های ۲۰۱۳ | تاییدیه های ۲۰۱۲ | تاییدیه های ۲۰۱۱
مدیاها: فیلم های پزشکی | تصاویر پزشکی گزارش های پزشکی