چرا عضلات دچار گرفتگي ميشوند؟
به خواب عميقي فرو رفتهايد و ناگهان با احساس درد شديد در ران از خواب بيدار ميشويد؛ انگار كه خنجر خوردهايد. براي رهايي از درد مجبور ميشويد از تخت پايين بياييد و بايستيد. اين وضعيت حتما براي خيلي از شما آشناست و بعضي احتمالا چندين شب پياپي آن را تجربه كردهايد.
اگر آنقدر خوششانس بودهايد كه هيچ وقت دچار گرفتگي شبانه عضله پا نشدهايد، ممكن است دچار گرفتگي عضله ناشي از نويسندگي يا گرفتگي عضلاني ناشي از ورزش شده باشيد. هريك از اين حالات با درد يا انقباض ناگهاني و شديد عضلاني همراه است؛ با وجود اين كه عملكرد ماهيچه طبيعي است و بين مراحل حمله، هيچ دردي وجود ندارد. همه اين حالات گرفتگي عضله نام دارند، ولي هريك از آنها در شرايط مختلف رخ ميدهند و بنابراين درمانهاي آنها نيز متفاوت است. يك تصور نادرست اين است كه گرفتگيهاي عضلاني ناشي از پتاسيم، سديم يا كلسيم غيرطبيعي بدن است. در حقيقت، در بيشتر گرفتگيهاي عضلاني مقدار اين مواد در بدن طبيعي است و درمان براي تجديد اين مواد معدني كه الكتروليت ناميده ميشوند، تاثير چنداني ندارد.
پاهايي كه مزاحم خوابند
علت گرفتگي عضلاني شبانه پاها ناشناخته است. به نظر ميرسد كه تكرار اين حالت با افزايش سن بيشتر ميشود، ولي ارتباط واضحي با مشكلات گردش خون يا التهاب مفاصل ندارد. ارزيابي افرادي كه دچار اين مشكلند، معمولا شامل اندازهگيري قند خون، الكتروليتها و مواد معدني (مانند پتاسيم، سديم، منيزيم و كلسيم) ميشود.
در بين افرادي كه از اين وضعيت رنج ميبرند، بندرت ميتوان علت مشخصي را پيدا كرد.
بعضي از مطالعات گرفتگي عضلاني شبانه پاها را با ديابت، صافي كف پا، نشستن طولاني و از دست دادن آب و نمك بدن (مثلا از ورزش) مرتبط دانستهاند. داروهايي كه باعث تغيير الكتروليتها ميشوند، مانند داروهاي مدر كه باعث از دست رفتن نمكها يا پتاسيم ميشوند نيز ممكن است در به وجود آمدن اين حالت نقش داشته باشند.
درمان مشخصي براي گرفتگي عضلاني شبانه پاها وجود ندارد، ولي اين موارد در بعضي از افراد نتايج مناسبي داشتهاند: ورزش منظم و استفاده از نرمشهاي كششي، نوشيدن مايعات كافي قبل و بعد از ورزش، گرم كردن ماهيچهها قبل از خواب و پوشيدن كفشهاي طبي. داروها نقش ثابت شدهاي در درمان گرفتگي عضلاني شبانه پاها ندارند، اما برخي مردم داروهاي زير را مفيد ميدانند: كديين، شلكنندههاي عضلات، ويتامينE، ديفن هيدرامين، وراياميل و گاباپتيتن. اما ارزش اين داروها هنوز به طور علمي به اثبات نرسيده است. اگرچه گرفتگي عضلاني شبانه پاها خطرناك نيست، ولي بسيار دردناك است و مانع خوابيدن ميشود.
گرفتگي عضلات در هنگام ورزش
هيچ چيز نميتواند به اندازه گرفتگي عضله، مانع ادامه ورزش شود. گرفتگي عضله ران از شايعترين انواع گرفتگي عضلاني هنگام ورزش است كه معمولا در مناطق گرم و مرطوب رخ ميدهد. با وجود اينكه اين وضعيت شايع است، علت آن مشخص نيست. به نظر برخي متخصصان، خستگي ماهيچه علت آن است. گرفتگي عضلاني بيشتر در ورزشكاراني كه خوب تمرين نكردهاند و قبل از رسيدن به شرايط فيزيكي مناسب اتفاق مي افتد. به نظر ديگران، كمآبي بدن و عدم تعادل الكتروليتها علل اصلي بروز اين حالت است؛ اگر چه آزمايش خون براي الكتروليتهاي معمول (مانند سديم و پتانسيم) طبيعي است.
در حقيقت بيشتر مواقع علت واضحي براي اين مساله پيدا نميشود، مگر در مورد ورزشكاراني كه براي مدت طولاني ورزش ميكنند يا ورزشهاي سنگين انجام ميدهند. در اين مواقع، كم آبي بدن و عدم تعادل الكتروليتي در گرفتگي عضلات نقش دارد. پس بهترين راه براي ورزش كردن چيست؟
گرم كردن براي مدت 10 5 دقيقه در ابتداي فعاليت ورزشي و انجام حركات كششي قبل و بعداز ورزش مفيد است. مايعات بيشتري مصرف كنيد، و حركات ورزشي را آرام آغاز كنيد. پيشبيني اينكه چه وقت دچار گرفتگي عضلاني ميشويد دشوار است، اما بايد بدانيد كه گرفتگيها در بيشتر موارد رفع ميشوند و مشكل دراز مدتي براي ورزش كردن به وجود نميآورند. وقتي دچار اين حالت شديد، بهتر است ورزش را متوقف كنيد و حركات كششي انجام دهيد تا گرفتگي برطرف شود.
بيماريهاي مرتبط با گرفتگي عضلاني
بيشتر افرادي كه گرفتگي عضلاني دارند، كاملا سالم هستند، اما گاهي اوقات گرفتگيها ميتوانند نشان از ابتلا به يك بيماري زمينهاي باشند. حالات و بيماريهاي مرتبط با گرفتگي عضلاني عبارتند از:
بيماريهاي متابوليك ماهيچه مانند انواع ديستروفي ماهيچهاي شامل ديستروفي ميوتونيك، ممكن است باعث گرفتگي عضلاني شوند. دياليز (فرآيند تصوير خون در بيماران مبتلا به نارسايي كليه) اغلب با گرفتگي عضله همراه است. كم كاري تيروئيد و پاركينسون از ديگر بيماريهايي هستند كه ميتواند موجب گرفتگي عضلاني شوند. بيكفايتي مزمن عروقي خود علت نامشخصي دارد اما گرفتگي عضلاني در اين افراد به علت گردش خون ضعيف در سياهرگهاي پا ديده ميشود. حاملگي احتمالا به علت كاهش منيزيم خون باعث اين حالت ميشود. اختلالات تنظيم قندخون مانند ديابت و كاهش قند خون نيز ميتوانند با گرفتگي عضلاني همراه باشند. بعضي از داروهاي آسم، فشارخون، قلب و شيميدرماني نيز موجب بروز اين وضعيت ميشوند. اگر به گرفتگي شديد يا طولاني مدت پاها دچاريد، يا به يكي از بيماريهاي گفته شده مبتلا هستيد، براي درمان بهتر است با پزشك خود مشورت كنيد.
چرا بايد به گرفتگي عضلاني اهميت دهيم؟
باوجود اين كه گرفتگي عضلاني خطرناك نيست، اما باعث ناراحتي افراد سالم ميشود و گاهي هنگام شنا كردن ميتواند جان شما را تهديد كند. درد، كيفيت زندگي را پايين ميآورد و بعضي گرفتگيهاي عضلاني خواب را برهم ميزنند و باعث ميشوند كه فرد در روز خسته باشد و تمركز كمي براي انجام كارها داشته باشد. افرادي كه گرفتگي ماهيچه دارند، به دنبال درمان طبي ميگردند و اگر براي درمان اين مشكل برايشان دارو تجويز شود، ممكن است به عوارض ناشي از آن دچار شوند. بعضي وقتها مجبوريد براي رهايي از يك مشكل، بهاي گزافي بپردازيد. اگر جزو نادر افرادي باشيد كه مبتلابه بيماري زمينهاي همراه با گرفتگي عضلاني هستند، بايد بدانيد كه تشخيص آن بيماري زمينهاي بسيار مهم است.