پيشرفت در درمان با نانو ذرات

علم و فناوري نانو توانايي به دست‌گرفتن كنترل ماده در ابعاد نانومتري (ملكولي) و بهره‌برداري از خواص و پديده‌هاي اين بعد در مواد، ابزارها و سيستم‌هاي نوين است. در واقع فناوري ‌نانو واژه‌اي است كلي كه به تمام فناوري‌هاي پيشرفته در عرصه كار در ابعاد بسيار كوچك يعني چيزي در حدود يك ميلياردم متر اطلاق مي‌شود. در حقيقت كاربرد فناوري نانو از كاربرد عناصر پايه آن هم در حداقل اندازه‌شان نشأت مي‌گيرد. هر كدام از اين عناصر پايه، ويژگي‌هاي خاصي دارند كه استفاده از آنها در زمينه‌هاي مختلف، موجب ايجاد خواص جالبي مي‌شود. به عنوان مثال از جمله كاربردهاي نانوذرات مي‌توان به دارورساني هدفمند و ساده، بانداژهاي بي‌نياز از تجديد، شناسايي زودهنگام و بي‌ضرر سلول‌هاي سرطاني و تجزيه آلاينده‌هاي محيط‌زيست اشاره كرد. همچنين نانولوله‌هاي كربني داراي كاربردهاي متنوع ديگري همچون تصويربرداري زيستي دقيق، شناسايي و جداسازي كاملا اختصاصي DNA، ژن‌درماني و از بين‌بردن باكتري‌ها هستند.
اينها تنها مواردي از كاربردهاي بسيار زيادي هستند كه براي عناصر پايه قابل تصور است. چراكه امروزه به هر شاخه از علم كه مي‌نگريم ردپايي از فناوري نانو را مي‌بينيم. در واقع در حال حاضر فناوري‌هاي زيست‌محيطي، كشاورزي، تصفيه آب، انرژي، پزشكي و داروسازي، صنايع هوافضا و صنايع نظامي، نساجي و پوشاك، ارتباطات، خودروسازي، حمل و نقل و مواد پيشرفته همگي به كمك علم نانو متحول شده‌اند. به دليل گستردگي كاربرد فناوري نانو، در اينجا تنها به نقش اين علم در عرصه پزشكي مي‌پردازيم.

ادامه نوشته

رادیولوژی

راديوگرافي، يك اصطلاح پزشكي براي توصيف روش‌هايي است كه در آنها از اشعه براي كمك به تشخيص‌هاي پزشكي استفاده مي‌شود. آزمايش‌هاي راديولوژيك بايد به طور دوره‌اي در افرادي كه در معرض خطر برخي بيماري‌ها قرار دارند، انجام شود. به عنوان مثال غربالگري در زنان بالاتر از 40 تا 50 سال براي سرطان سينه يا مردان بالاي 50 سال به منظور شناسايي سرطان پروستات يا افراد سيگاري براي سرطان ريه از اين دسته هستند. يك فرضيه معمول در پزشكي اين است كه در بيشتر بيماري‌ها، شروع هر چه سريع‌تر درمان مي‌تواند موثرتر واقع شود و آزمايش‌هاي راديولوژيكي، اين امكان را فراهم مي‌كنند.

ادامه نوشته

فاش‌شدن اسرار بدن با آزمايش

شانس درمان يا پيشگيري از پيشرفت بيماري‌هاي خطرناكي مانند بيماري‌هاي كبدي، كليوي، قلبي و سرطان در صورتي كه در مراحل اوليه تشخيص داده شوند، به طور قابل ملاحظه‌اي افزايش مي‌يابد. در اين ميان بسياري از بيماري‌ها از جمله سرطان، هپاتيت C و اختلالات قلبي تا مراحل پيشرفته بيماري بدون علامت هستند. به همين دليل هم بررسي (چك‌آپ)‌ مداوم سلامت بسيار مهم است و مي‌تواند به پيدا كردن زود هنگام هرگونه موارد غيرطبيعي كمك ‌كند. به طور كلي متخصصان سلامت، به افراد بالاي 45 سال توصيه مي‌كنند به صورت دوره‌اي چك‌آپ‌ها (آزمايشات)‌ پزشكي خود را انجام دهند. تست‌هاي آزمايشگاهي شامل روش‌هاي كلينيكي براي آزمايش نمونه‌هاي خون، ادرار و ساير قسمت‌هاي بدن هستند. اين آزمايشات علاوه بر اين كه براي تجزيه و تحليل نتايج، از لحاظ تغييرات احتمالي در رنج‌هاي طبيعي مورد استفاده قرار مي‌گيرند، براي ارزيابي پاسخ به درمان يا كنترل روند بيماري‌ها نيز كاربرد دارند.

ادامه نوشته

استنت چيست؟

هنگامي كه يك سرخرگ كرونري (يك سرخرگ خونرسان به عضله قلبي) به واسطه تجمع رسوباتي ـ كه در مجموع پلاك ناميده مي‌شوند ـ تنگ مي‌شود، جريان خون عضله قلبي كاهش مي‌يابد. اگر جريان خون به عضله قلبي كاهش پيدا كند، قفسه سينه درد مي‌كند. اگر لخته‌اي هم تشكيل شده و جريان خون به بخشي از عضله قلبي را قطع كند، حمله قلبي رخ مي‌دهد. استنت باعث باز نگهداشتن سرخرگ قلبي مي‌شود و به اين ترتيب احتمال بروز حمله قلبي را كاهش مي‌دهد. استنت در واقع يك لوله توري سيمي كوچك است كه موجب باز شدن سرخرگ مي‌شود و به شكل دائمي داخل آن مي‌ماند.
استنت‌ها بر اساس برخي از ويژگي‌هاي خاص سرخرگ دچار انسداد استفاده مي‌شوند. در واقع عواملي كه روي احتمال استفاده از استنت موثرند، اندازه سرخرگ و محل انسداد آن هستند. براي بازكردن يك سرخرگ تنگ‌شده، پزشك ممكن است عملي را انجام دهد كه تحت عنوان مداخله كرونري از طريق پوست (PCI) يا آنژيوپلاستي ناميده مي‌شود. در اين روند، يك لوله كه يك بادكنك (بالون) در سر آن قرار دارد و كاتتر ناميده مي‌شود به داخل سرخرگ و به محل انسداد رانده مي‌شود. سپس بادكنك باد مي‌شود و پلاك را تحت فشار قرار مي‌دهد و محل دچار تنگي را باز مي‌كند. پس از اتساع مجراي رگ، بالون خالي مي‌شود و كاتتر بيرون كشيده مي‌شود.
استنت قبل از استفاده، در اندازه كوچكي جمع‌شده و دور بالون كاتتر قرار مي‌گيرد. سپس استنت به محل انسداد رانده مي‌شود و زماني كه بالون باد مي‌شود، استنت باز و در محل خود قفل مي‌شود و يك داربست را تشكيل مي‌دهد كه سبب بازنگهداشتن رگ مي‌شود. استنت به شكل دائمي داخل رگ باقي‌مانده و آن را باز نگه مي‌دارد. اين امر سبب بهبود جريان خون به عضله قلبي و رفع علائم (اغلب در قفسه سينه) مي‌شود. در برخي از بيماران، استنت ميزان ابتلا به تنگي مجدد را كه پس از آنژيوپلاستي بالوني يا ساير روش‌هاي انجام گرفته توسط كاتتر رخ مي‌دهد، كاهش مي‌دهد. افرادي كه تحت آنژيوپلاستي و استنت‌گذاري قرار مي‌گيرند، نسبت به افرادي كه عمل جراحي باي‌پس سرخرگ كرونري انجام مي‌دهند، بهبود سريع‌تري دارند. همچنين درد و احساس ناراحتي در آنها كمتر است.

تراشه‌اي كه پوكي استخوان را درمان مي‌كند

با تحقيقات محققان دانماركي، درمان پوكي استخوان با كاشت يك تراشه الكترونيكي در بدن ميسر شده است. اين تراشه قابليت كنترل ميزان دارو را دارد. اين تحقيق براي نخستين بار در جهان روي اشخاصي كه دچار كاهش تراكم استخوان بوده‌اند، صورت گرفته است.

بر اساس اين روش پزشكي جديد كه بتازگي اختراع شده و به ثبت رسيده است، مي‌توان با كاشت يك تراشه الكترونيكي در بدن، ميزان مشخصي از دارو را به بيماران تزريق كرد و از آن در درمان بيماري‌هايي نظير سرطان و پوكي استخوان بهره گرفت.

اين تكنيك با كاشت يك تراشه الكترونيكي كوچك در بدن صورت مي‌گيرد كه قابليت انتشار دوز (اندازه مشخصي از دارو) معيني از دارو در بدن را دارد. در اين تحقيق كلينيكي كه در كشور دانمارك صورت گرفته است، امكان انجام اين روش و نتايج آن روي 9 خانم كه دچار پوكي استخوان بوده‌اند، بررسي شده كه همگي آنها داراي درصد قابل توجهي از كاهش تراكم استخوان بوده‌اند و نتايج آن بسيار مثبت و چشمگير اعلام شده است. در نهايت مشخص شد تراشه بدرستي عمل كرده است و توانسته مقدار لازم از داروي برنامه‌ريزي‌شده را به داخل بدن افراد تزريق كند.
محققان اين پروژه معتقدند با اين روش، بيماران هرگز متوجه تزريق دارو نمي‌شوند و از سوي ديگر از درد تزريق مكرر، آسوده خواهند بود، علاوه بر آن نيازي به اين‌كه زمان مناسب و مقدار مشخص دارو را به ذهن بسپارند، نخواهند داشت. فوايد ديگر اين تراشه همچنان در حال بررسي است. دكتر روبرت فارا، رئيس پروژه كاشت تراشه گفت: در تفاوت با ساير نمونه‌هاي مشابه كه قبلا برنامه‌ريزي شده‌است، اين تراشه قادر است دوزهاي بسيار كم دارو را در زمان‌هاي خاص، تزريق كند و تنظيم مجدد آن با يك فرمان، از راه دور و به شكل بي‌سيم به آساني امكان‌پذير است. يكي ديگر از مزيت‌هاي آن، پراكنده كردن سريع دارو در خون و جذب سريع آن توسط بدن است.
وي تاكيد كرد استفاده از اين تكنيك مي‌تواند براي درمان ساير بيماري‌ها، از جمله سرطان نيز مورد استفاده قرار گيرد كه در اين صورت تزريق‌هاي سخت شيمي‌درماني با سهولت انجام خواهد گرفت و بيماران كمتر دچار سختي ناشي از تزريق چنين داروهايي خواهند شد. وي افزود: تحقيق بيشتر روي عملكرد اين تراشه براي درمان ساير بيماري‌ها همچنان ادامه دارد و در كنفراس بين‌المللي علوم ـ كه در شهر ونكوور صورت مي‌پذيرد ـ نيز مورد بررسي مجدد و بيشتر قرار خواهد گرفت.

لاپاروسکوپی

از مدت‌ها پيش در پزشكي رسم اين بود كه اگر كوچك‌ترين مشكلي در محوطه داخل شكمي پيش مي‌آمد و با اقدامات معمول و دارودرماني بهبود نمي‌يافت، پزشكان اقدام به باز كردن شكم مي‌كردند. با اين كار جاي برشي روي شكم ايجاد مي‌شد كه براي ترميم نياز به زمان طولاني داشت و معمولا بيمار درد زيادي را متحمل مي‌شد. بعلاوه گاهي نيز بدون اين كه علت اصلي مشكل مشخص شود فقط يك برش جراحي به مشكلات بيمار اضافه مي‌شد. مدتي است يك روش جراحي ابداع شده است كه با برش‌هاي كوچكي مي‌توان براحتي مشكلات داخل شكمي را شناسايي و آنها را رفع كرد. شايد شما هم اسم جراحي لاپاروسكوپي را شنيده باشيد. اين عمل بين مردم به نام جراحي ليزري معروف است، ولي در اصل ليزر در آن به كار نمي‌رود. اين روش جراحي بسياري از مشكلات لاپاروتومي (باز كردن شكم) را نداشته و براحتي براي تشخيص مشكلات شكمي و لگني به كار مي‌رود.

ادامه نوشته

شنوايي بهتر با سمعك‌هاي نسل جديد

برخورد با افرادي كه درست نمي‌شنوند، هم براي ما و هم براي خود آنها دشوار است. وقتي اين افراد نمي‌توانند براحتي با اطرافيانشان ارتباط برقرار كرده و صحبت‌هاي آنها را بشنوند، حس بدي پيدا مي‌كنند و گاه از جامعه طرد مي‌شوند. سال‌هاي سال است كه افراد كم‌شنوا از وسايل كمكي موسوم به سمعك براي افزايش قدرت شنوايي خود استفاده مي‌كنند. در نقطه مقابل، خيلي از افرادي كه مي‌شناسيم، با وجود ضعف در سيستم شنوايي خود از به كار بردن سمعك خودداري كرده و به خاطر استفاده از آن خجالت مي‌كشند.
در واقع سمعك وسيله كمكي و تقويتي بسيار خوبي است كه مي‌تواند ضعف در شنوايي را برطرف كرده و به حضور فعال فرد در جامعه كمك كند. اين وسيله كوچك صداهاي اطراف را تقويت مي‌كند. البته هميشه هم پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها نيستند كه احتياج به سمعك پيدا مي‌كنند. امروزه با توجه به اين كه جوانان به دليل شور جواني و البته بي‌احتياطي، موسيقي را با صداي بسيار بلند گوش مي‌كنند، احتمال كاهش شنوايي در اين گروه زياد شده و نياز به استفاده از سمعك و ساير وسايل كمكي شنوايي در آنها افزايش مي‌يابد. ما در جامعه‌اي زندگي مي‌كنيم كه انواع سر و صداهاي غيرمتعارف همچون صداي بلند ماشين‌ها، محيط‌هاي كاري پر سر و صدا و... به وفور وجود دارد. بنابراين به طور طبيعي با افزايش سن كاهش شنوايي به سراغمان مي‌آيد.

ادامه نوشته

تشخيص بيماري با يك قطره خون

آزمايش خون سفري و ارزانقيمت، آزمايشي است كه به سهولت و تنها با يك قطره خون انجام مي‌‌شود و با آن مي‌توان بيماري‌هايي نظير ايدز، سفليس و بسياري از بيماري‌هاي عفوني ديگر را به سهولت تشخيص داد. به عقيده محققان، استفاده از اين دستگاه بسيار راحت‌تر از تلفن همراه است. تنها كافي است ردياب آن كه مشخص‌كننده نتيجه آزمايش است، خوانده شود.نتايج به دست آمده از سوي محققان دانشگاه كلمبيا روي تعدادي از افراد كشور رواندا مورد بررسي كامل قرار گرفته و ميزان صحت آن صددرصد بوده است. نتيجه آن هم بتازگي در مجله پزشكي طبيعت به چاپ رسيده است. 
يكي ديگر از مزاياي مهم اين تست، قيمت بسيار ارزان آن است كه در نتيجه، امكان استفاده از آن را براي تمامي افراد فراهم مي‌كند. محققان براي ساخت اين دستگاه، ريزتراشه‌هاي الكترونيكي را طراحي كرده‌اند كه كار آن تجزيه و تحليل آزمايشگاهي خون است. اين ريزتراشه‌ها تقريبا به اندازه يك تراشه كارت اعتباري است كه هزينه توليد آن عموما كمتر از يك دلار مي‌شود. نام اين ريزتراشه ام.چيپ است و به دليل قيمت بسيار پايين آن، مي‌تواند در آينده راه‌حل بسيار مناسبي براي بيماران در فقيرترين كشورهاي جهان باشد.
دكتر ساموئل سيا، استاد دانشگاه كلمبيا در آمريكا ـ كه طراح اصلي اين تراشه الكترونيكي است ـ مي‌گويد: هدف ما توليد انبوه اين نمونه براي استفاده راحت و ارزان تمامي بيماران در جهان است، بدون اين كه بيماران نيازي به مراجعه حضوري در مراكز درماني و كلينيك‌ها براي خونگيري و صرف وقت و هزينه فراوان داشته باشند، ضمن اين كه اغلب اوقات، نتايج آزمايش چند روزي به طول مي‌انجامد، اما با اين روش نتيجه در كمترين زمان ممكن مشخص مي‌شود. روش كار اين تراشه، تشخيص و تجزيه انواع پروتئين‌هاي آشكاركننده بيماري‌هاي مختلف تنها با واردكردن يك قطره خون است. اين دستگاه بسيار ارزان‌تر و مطمئن‌تر از تست‌هاي سريع نواري است كه هم‌اكنون وجود دارند و البته برخي از آنها ضريب خطاي بالايي دارند. اين دستگاه با استفاده از فناوري مبتني بر نانو، ذرات طلا و نقره به صورت يك تراشه الكترونيكي با روكش پلاستيكي ساخته شده است كه با آن مي‌توان ده‌ها بيماري مختلف را به طور همزمان تشخيص داد. عملكرد آن به اين صورت است كه وقتي دستگاه به نشانه‌هاي بيولوژيك يك بيماري برخورد مي‌كند، به طور جداگانه يك فيلم تيره يا روشن توليد مي‌كند كه نوع اين فيلم، بسته به غلظت عامل بيماريزاي موجود در نمونه خون متفاوت است. نكته بسيار جالب اين تراشه آن است كه نتايج به دست آمده با چشم معمولي و غيرمسلح كاملا قابل رويت است.

ادامه نوشته

معاینه لگن

معاينه لگني به پزشک کمک مي‌کند يافته‌هاي باارزش زيادي را متوجه شود. به عنوان نمونه با معاينه لگني اواخر بارداري، پيشرفت بارداري‌تان را ارزيابي مي‌کند. يکي از اولين مواردي که پزشک به آن دقت خواهد کرد، آن است که آيا نشت مايع آمنيوتيکي وجود دارد يا خير.
به همين دليل است که اگر يک خانم باردار در يکي، دو ماه آخر بارداري‌اش حس مي‌کند دچار نشت مايع آمنيوتيکي است حتما بايد اين موضوع را با پزشک در ميان بگذارد. از آنجا که حتي طي هفته‌هاي آخر بارداري هم رشد و افزايش وزن جنين شما ادامه دارد و معمولا در هفته‌هاي 35 يا 36 سر جنين وارد لگن مي‌شود، معاينه لگني مي‌تواند موقعيت جنين را مشخص کند. در معاينه لگن پزشک متوجه مي‌شود که آيا سر جنين وارد لگن شده يا ابتدا باسن و پاهاي او وارد لگن شده‌اند (در 3 درصد تمام موارد تظاهر بريچ وجود دارد که اگر به همين وضع بماند و جنين نچرخد انجام سزارين ضروري مي‌شود). در معاينه لگني حتي به شکل استخوان‌هاي لگن شما توجه مي‌کنيم. زيرا مجراي زايماني، لوله‌اي است که از ميان کمربند لگني عبور مي‌کند و پس از گذشتن از استخوان‌هاي لگن به واژن ختم مي‌شود. گاهي سر جنين از کمربند لگني عبور نمي‌کند و بايد سزارين صورت گيرد. در معاينه، حتي دهانه رحم بررسي مي‌شود چون اتساع دهانه رحم (ميزان باز شدن آن) نيز حائز اهميت است و طي زايمان معمولا دهانه رحم نرم‌تر و نازک‌تر مي‌شود و ما نياز داريم قبل از شروع فرآيند زايمان دهانه رحم را از نظر نرمي يا سفتي و ميزان نازک‌شدگي معاينه کنيم.

ادامه نوشته

پاپ اسمیر

سرطان گردن رحم پس از سرطان سينه، دومين سرطان شايع در ميان زنان است. ساليانه حدود نيم ميليون نفر به اين بيماري مبتلا مي‌شوند. در حال حاضر آمار مبتلايان به سرطان گردن رحم سالانه در حدود 2 ميليون و 300 هزار نفر در دنياست كه در اين ميان حدود 300 هزار زن جان خود را از دست مي‌دهند. در حال حاضر در قاره آسيا حدود يك ميليون و 300 هزار زن آسيايي درگير اين بيماري هستند و اين آمار بسيار بالايي براي اين قاره محسوب مي‌شود. از آنجايي كه بيشترين موارد ابتلا به اين سرطان در زنان زير 50 سال رخ مي‌دهد، پيشگيري و درمان به موقع اين بيماري بسيار حائز اهميت است. اين سرطان بسيار آهسته و در طول چندين سال پيشرفت مي‌كند بنابراين فرصت كافي براي شناسايي و پيشگيري از پيشرفت آن وجود دارد و در مراحل اوليه تا 90 درصد قابل درمان است.
يكي از معمول‌ترين و ساده‌ترين روش‌هايي كه براي تشخيص سرطان گردن رحم صورت مي‌گيرد، تست پاپ اسمير است كه به آن تست پاپ مي‌گويند و در زبان عامه به تست سرطان معروف است. پاپ اسمير براي نخستين بار در اواخر دهه 1940 در آمريكا پس از كشف اين روش توسط دكتر جورج پاپانيكلائو صورت گرفت. تست پاپ اسمير فرآيندي است كه طي آن پزشك سلول‌هاي پشت گردن رحم را جمع كرده و آزمايش مي‌كند. سلول‌هايي كه طي اين تست گرفته مي‌شوند مي‌توانند تغييرات ايجاد شده در سلول‌هاي گردن رحم و احتمال تبديل سلول‌ها را به سلول‌هاي سرطاني نشان ‌دهند. بنابراين انجام مرتب اين آزمايش مي‌تواند از وقوع اين سرطان پيشگيري كند.

ادامه نوشته

ضربان سازهای قلبی

قلب شما در حالت معمول ضربان‌ساز طبيعي خود را دارد كه ريتم قلب را تنظيم مي‌كند؛ اما واژه «ضربان‌ساز» بيشتر اوقات براي دستگاه‌هاي مصنوعي استفاده مي‌شود كه در بيماران قلبي براي ايجاد ضربان و حفظ ريتم قلبي مورد استفاده قرار مي‌گيرد؛ به طور كلي ضربان‌سازها جريان الكتريكي را به يك يا چند حفره قلبي هدايت مي‌كنند. اين سيگنال‌ها موجب مي‌شوند تا قلب با يك ريتم منظم منقبض شود. افزايش سن موجب كاهش ضربات قلب مي‌شود.
انفاركتوس قلبي نيز از علل شايع ضعف ماهيچه‌هاي قلبي و اختلال در ضربان قلب است. بعضي از داروها نيز موجب تغيير در ضربان قلب مي‌شوند. همچنين ضربان قلبي غيرمعمول مي‌تواند ناشي از علل ژنتيكي باشد. اينها از مواردي است كه موجب نيازمندي فرد به يك عامل خارجي براي تنظيم ضربان قلب مي‌شود و حيات وي را بدان وابسته مي‌سازد. پيشرفت‌هاي روزافزون در زمينه مدارهاي الكترونيكي منجر به توسعه ضربان‌سازها از نظر ابعاد و قابليت برنامه‌ريزي شده است. از قابليت‌هاي ديگر يك ضربان‌ساز ايده‌آل، زمان شارژ طولاني باتري است تا نياز به تعويض مجدد را به حداقل رساند

ادامه نوشته

ماموگرافي

 از ماموگرافي هم در موارد غربالگري سرطان پستان و هم در موارد تشخيصي مي‌توان استفاده كرد. البته در اين روش احتمال20-15 درصد خطا در تشخيص سرطان پستان وجود دارد. ماموگرافي در واقع يك نوع عكسبرداري با اشعه X از پستان است كه براي تعيين و تشخيص بيماري‌هاي پستان استفاده مي‌شود. اين روش از حدود 30 سال پيش به صورت امروزي ابداع شده و باعث سهولت در تشخيص و نيز بهبود درمان بيماران به علت تشخيص زودرس بيماري آنها شده است. آنچه بايد به آن اشاره شود اين است كه خطرات ناشي از برخورد اشعه X با پستان در اين روش آنقدر ناچيز است كه مي‌توان آن را ناديده گرفت. در حقيقت ميزان سود ناشي از تشخيص زودرس توسط اين روش بسيار بيشتر از خطرات احتمالي آن است زيرا از يك طرف مقداري از اشعه X كه به بافت‌ها نفوذ مي‌كند بسيار كم است و از طرف ديگر، ميزان اشعه لازم براي ايجاد سرطان بسيار بيشتر از اشعه‌اي است كه توسط ماموگرافي به سينه تابانده مي‌شود. حتي اگر يك خانم از 40 سالگي تا 90 سالگي هر سال ماموگرافي انجام دهد، ميزان اشعه دريافتي براي ايجاد سرطان پستان بسيار ناچيز است.

ادامه نوشته