بيماريهاي فصلگرما
عوارض ناشي از امواج گرمايي
افزايش دماي محيط ميتواند خطرناك باشد. بالارفتن درجه حرات بدن ميتواند به مغز و ساير ارگانهاي حياتي آسيب برساند. گروههاي خاص جمعيتي مانند افرادي كه مشكلات خاص ريوي و آسم دارند يا سالمندان و كودكان در برابر افزايش گرما آسيبپذيرتر هستند. در اين ميان عواملي مانند چاقي، تب، از دسترفتن آب بدن، بيماريهاي قلبي و گردش خون ضعيف نيز باعث تشديد عوارض ناشي از گرما ميشوند. قرارگرفتن در برابر نور آفتاب به مدت طولاني باعث قرمزي، دردناك شدن و گرماي غيرطبيعي پوست يا آفتابسوختگي ميشود كه به پوست آسيب رسانده و منجر به بيماريهاي خطرناكي ميشود. گرمازدگي نيز زماني اتفاق ميافتد كه بدن نميتواند دماي خود را كنترل كند، در مراحل اوليه بدن آب و سديم زيادي را با عرقكردن از دست ميدهد و چنانچه وضعيت ادامه پيدا كند، درجه حرارت بدن سريعا افزايش مييابد، بدن نميتواند عرق كند و قادر به سرد كردن خود نيست و علائم هشداردهندهاي مانند پوست قرمز و داغ، سردرد، تهوع، سرگيجه، ضعف و گرفتگي عضلات، نبض تند و احتمال بيهوششدن وجود دارد. گرمازدگي شديد ميتواند در صورت درماننشدن فوري، باعث مرگ شود.
از سوي ديگر، نور خورشيد و دماي بالا با افزايش غلظت ازن لايه سطحي و آلودهكنندههايي مانند اكسيد نيتروژن و تركيبات ارگانيك ميتوانند به بافت ريه، بخصوص در بيماران مبتلا به آسم و ساير بيماريهاي ريوي آسيب برساند.
پيشگيري از آفتاب سوختگي و گرمازدگي
با عرقكردن، آب بدن به همراه سديم و مواد معدني مورد نياز از بدن دفع ميشود، بنابراين نوشيدن بيشتر آب و مايعات ديگر در هواي گرم ضروري است.
سعي كنيد فعاليتهاي بيرون از خانه را در گرمترين ساعات روز يا بعد از ظهر به حداقل برسانيد و آنها را براي قبل از ظهر يا شب بگذاريد و هنگامي كه بيرون هستيد، در مكانهاي سرپوشيده خنك و حتيالامكان داراي تهويه مطبوع يا نواحي سايهدار قرار بگيريد.
بهتر است لباسهاي سبك و روشن بپوشيد و براي خنك نگهداشتن سر، از كلاههاي پهن لبهدار استفاده كنيد و اگر مستقيما در زيرنور آفتاب قرار داريد، از كرمهاي ضدآفتاب با SPF 30 به بالا استفاده و هر 2 ساعت آن را تجديد كنيد.
در صورت گرمازدگي، دوش آب سرد ميتواند مفيد واقع شود.
بيماريهاي گوارشي شايع در فصل گرما
بيماري منتقلشونده از طريق آب و مواد غذايي (مسموميتهاي غذايي) به 2 دليل در تابستان افزايش مييابند. نخست به دلايل طبيعي، به طوري كه باكتريهاي موجود در خاك، هوا، آب و بدن افراد، در هواي گرم (از 90 تا 110 درجه فارنهايت) سريعتر شد ميكنند. چراكه باكتريها براي رشد، نياز به رطوبت دارند و هواي تابستان اغلب گرم و مرطوب است. علت ديگر افزايش بيماري در اين فصل، اين است كه فعاليتهاي بيرون از خانه به دليل مسافرتها و گردشها افزايش مييابد.
همچنين از طرفي ديگر كنترل سلامت غذا در بيرون از خانه براي پخت و نگهداري غذاهايي مانند كباب كه در پيكنيكها تهيه ميشود، وجود ندارد و امكانات شستشو معمولا در دسترس نيست. پاتوژنهاي (ميكروبهاي بيماريزا) ناشي از آب و غذا ميتوانند از طريق آب آشاميدني (كه با آلودگي مدفوعي همراه باشد)، غذاهاي دريايي (به دليل خطرات ميكروبي طبيعي، سموم يا آبهاي فاضلابي) يا محصولات سبزي و صيفي به انسان منتقل ميشوند. اين عوامل ميكروبي از طريق باران و هرزآبها انتقال يافته و باقي ميمانند و با اضافه شدن فاكتورهايي مانند درجه حرارت، رشد ميكنند. عوامل بيماريزاي منتقلشونده از طريق آب ميتوانند بيماريهايي مانند هپاتيت، وبا، گاسترو آنتريت (التهاب معدهاي ـ رودهاي)، اسهال، بيماريهاي انگلي، زخم معده و حتي سرطان (ناشي از باكتري هليكوباكتر) را افزايش دهند. بيش از 100 نوع باكتري، ويروس و پروتوزآ (موجودات تكياختهاي) در آبهاي آلوده يافت شده است.
علل به وجود آورنده گاستروآنتريت كه در تابستان شايع است، نفوذ باكتريهايي مانند سالمونلا، شيگلا، اشريشياكلي، استافيلوكوك، كلستريديوم، ويبريوكلرا (عامل بيماري وبا) و نيز انگلهايي مانند ژيارديا به روده كوچك، از راه غذاست و علائم آن شامل تهوع، استفراغ، تب، درد شكمي، بياشتهايي، اسهال ساده يا اسهال خوني است.
همچنين در كودكاني كه از شير خشك استفاده ميكنند، باكتريها ميتوانند از شيشه شير آلوده سرايت كنند. سالانه حدود 2 ميليون كودك، به دليل گاستروآنتريت حاد، جان خود را از دست ميدهند. تمامي ميكروارگانيسمها اعم از باكتريها، انگلها و ويروسها كمي در علائم متفاوت هستند، اما همه آنها به اسهال منجر ميشوند. سوءهاضمه نيز يك مشكل شايع است كه در سراسر سال، هنگامي كه غذاي زياد يا ناسالم ميخوريد، اتفاق ميافتد، اما در تابستان حادتر شده و غذا به سادگي هضم نميشود.
نوشيدن آبهاي مشكوك مانند آب چشمهها يا چاهها ميتواند باعث آلودگي به ژيارديا و اسهال شود. همچنين آبهاي شور كه در تابستان براي شناكردن مورد استفاده قرار ميگيرند، در صورت آلوده بودن ميتوانند باعث ابتلا به عفونتهاي چشم، گوش، بيني، پوست و بيماريهاي تنفسي و گوارشي شوند.
حيوانات نيز ميتوانند عامل انتقال بسياري از بيماريها در انسان شوند. شير غيرپاستوريزه ميتواند حاوي پاتوژنهايي مانند سالمونلا، كمپيلوباكتر، كوسيلابرنتي عامل تب كيو و بروسلا عامل تب مالت باشد. در گوشتها نيز به دليل پروتئين و رطوبت بالا، افزايش تعداد پاتوژنهايي مانند ليستريا ميتواند باعث بيماري شود. سبزيجات و ميوهجات آلوده نيز ميتوانند ميكروارگانيسمهايي مانند اشريشياكلي، سالمونلا، كلستريديوم و بوتولينوم را منتقل كنند.
علائم مسموميتهاي غذايي كه با مصرف غذاهاي خوب پختهنشده يا مواد غذايي كه به طور مناسب نگهداري نشدهاند، اتفاق ميافتد و به طور معمول از 2 تا 72 ساعت پس از مصرف بروز ميكنند. شناسايي عامل عفونتزا با انجام تشخيص صحيح، براي درمان موثر ضروري است.
پيشگيري از بيماريهاي منتقلشونده از طريق آب و موادغذايي: شستشوي دستها قبل از غذاخوردن و پس از استفاده از دستشويي يا تعويض پوشك بچه و دستزدن به حيوانات اهلي، ضروري است. همچنين براي جلوگيري از احتمال آلودگي بايد موادغذايي از محلهاي معتبر تهيه شود و در عين حال از خريد ميوهها و سبزيجات بسيار كثيف كه احتمال آلودگي در آنها بيشتر است جدا خودداري شود. جداكردن برگهاي خارجي سبزيجات برگ سبز مانند كاهو و كلم بخصوص برگهايي كه روي زمين قرار داشتهاند، ضدعفونيكردن ميوههايي مانند خربزه و هندوانه قبل از برشزدن و نيز ساير ميوهها و سبزيجات با مايعات ظرفشويي يا ضدعفونيكننده هم اكيدا توصيه ميشود. همچنين شستشو و ضدعفوني تمامي وسايل آمادهسازي ميوه و سبزي و ممانعت از آلوده شدن مجدد اين مواد غذايي قبل از مصرف و نيز ممانعت از تماس مواد غذايي خام با پخته مانند انواع گوشت و شستشوي گوشت يا مرغ خام پيش از استفاده براي غذاهاي پخته لازم است. محافظت گوشتها از آلودگي در طي آمادهسازي، گريلكردن يا پخت و سرو غذا كه علت اصلي بيماريهاي منتقلشونده از راه غذاست و نيز استفاده از درجه حرارت لازم براي پخت (74 ـ 71 درجه سانتيگراد يا 165 ـ 160 درجه فارنهايت) و انتقال موادغذايي پختهشده بويژه غذاهاي حاوي گوشت چرخكرده، تخممرغ و سس مايونز به يخچال حداكثر 2 ساعت پس از ماندن در دماي اتاق و حرارت دادن مجدد غذاهاي گرمي كه مدتي در بيرون از يخچال ماندهاند نيز بايد مد نظر قرار داده شود. همچنين ميبايست از خوردن كنسروها يا باقيمانده غذاها كه داراي بوي ماندگي و طعم تند و نامطبوع هستند و نيز مصرف سالاد و سبزيجات خام در اماكن عمومي بويژه در غذاخوريهاي بين راه اجتناب شود، گفتني است كه گاستروآنتريت ويروسي، يك بيماري بسيار واگيردار است، بنابراين اجتناب از محلهاي پرازدحام مانند بازارها يا مراكز خريد براي افرادي كه مقاومت بدنشان كم است، ميتواند به پيشگيري از ابتلا به بيماري كمك كند.
پيشگيري و درمان بيماريهاي عفوني
گاستروآنتريت ميتواند با ايمنسازي پيشگيري شود. سازمان غذا و داروي آمريكا (FDA) براي جلوگيري از گاستروآنتريت ويروسي، واكسن مربوطه را براي نوزادان از سن 6 هفتگي تا 32 هفتگي توصيه كرده است. همچنين انواع مختلفي از واكسنهاي سالمونلا و ويبريوكلرا ميتوانند براي افرادي كه قصد مسافرت به مناطق پرخطر را دارند، مورد استفاده قرار گيرند. در ضمن برخي از پروبيوتيكها نيز براي جلوگيري و درمان انواع مختلف گاستروآنتريت مفيد شناخته شدهاند به طوري كه هم طول بيماري و هم تكرر دفع را كاهش ميدهند. محصولات تخميري مانند مالت نيز طول دوره بيماري را كم ميكنند. درمان اوليه گاستروآنتريت هم براي كودكان و هم بزرگسالان با جبران آب و الكتروليتهاي از دسترفته بر اثر اسهال، به صورت تزريق وريدي (سرم قندي يا نمكي) يا خوراكي (ORS) است، نوشيدنيهاي شيرين مانند نوشابهها و آبميوهها براي گاستروآنتريت در كودكان زير 5 سال توصيه نميشوند، چون ممكن است اسهال را تشديد كنند. براي درمان اسهال ميكروبي يا انگلي، از آنتيبيوتيكها استفاده ميشود، ولي ويروسها به آنتيبيوتيك پاسخ نميدهند و به طور طبيعي كودكان معمولا پس از چند روز بهبود پيدا ميكنند. از لحاظ تغذيهاي نيز توصيه ميشود شيردادن به نوزادان ادامه پيدا كند و شير خشك نيز بلافاصله پس از دريافت آب و الكتروليتها، به نوزاد داده شود. همچنين كودكاني كه غذاي نيمهجامد و جامد دريافت ميكنند نيز بايد رژيم معموليشان در طول دوره اسهال ادامه يابد. رژيم موز، برنج، سيب، نان تست و چاي به مدت طولاني توصيه نميشود، زيرا داراي مواد مغذي ناكافي است. سازمان بهداشت جهاني توصيه ميكند كه كودكان و نوزادان پس از بيماري گاستروآنتريت، يك مكمل غذايي حاوي روي را به مدت 2 هفته دريافت كنند.