سلام دکتر

روز جهاني ايدز از سال ۱۹۸۸ به منظور افزايش بودجه‌ها و افزايش آگاهي، آموزش و مبارزه با تبعيض‌ها به اول دسامبر(۱۰ آذر) هر سال اطلاق مي‌شودو هر ساله براي اين روز، شعار خاصي نيز در نظر گرفته مي‌شود. هدف عمده از اين كار اين است كه به عموم مردم يادآوري شود HIV از بين نرفته‌ و هنوز كارهاي زيادي است كه بايد انجام شود.

در روز جهاني ايدز، مردم لباس‌هايشان را به روبان قرمز مزين مي‌كنند تا توجه و مراقبت در برابر HIV و ايدز را متذكر و به ديگران يادآور شوند كه تعهد و پايبندي و حمايت آنها از بيماران لازم است.

ايدز از آن دسته بيماري‌هايي است كه متاسفانه به سهولت قابل تشخيص نيست و در ضمن مبتلايان به اين بيماري، به دلايل فرهنگي و ترس از خيلي مسائل، به آزمايش‌هاي لازم جهت تشخيص و درمان اين بيماري تن نمي‌دهند و به هيچ مركزي مراجعه نمي‌كنند. به همين دليل هم آمارهاي موجود همچون قله كوه يخي هستند كه قسمت اعظم آن زير آب پنهان است. براساس آخرين اطلاعات موجود تا اوايل تير 1390 تعداد افراد مبتلا به ايدز شناسايي شده ‌در كل كشور، حدود 23 هزار و 125 نفر بوده است كه البته اين آمار فقط شامل افرادي است كه بيماري آنها به مرحله تشخيص رسيده است و حاضر شده‌اند به پزشك يا مراكز مربوط به اين بيماري مراجعه كنند. اگر آمار افراد مبتلا را بر اساس فرمول‌هاي بين‌المللي تخمين بزنيم، اعداد و ارقام واقعي بسيار بيشتر از اين مي‌شود و به رقمي حدود 80 هزار تا 120 هزار نفر مي‌رسيم. از اين تعداد حدود 5‌/‌91 درصد را مردان و بقيه را زنان تشكيل مي‌دهند. براساس همين داده‌هاي آماري، حدود نيمي از افراد مبتلا به ايدز در كشورمان را افراد جوان (34ـ 25 سال) تشكيل مي‌دهند.

بر مبناي آمار موجود در سطح كشور، پرخطرترين راه انتقال اين بيماري روابط جنسي نامشروع و كنترل نشده است كه متاسفانه در حال پيشي گرفتن سريع از ساير راه‌هاي انتقال است. در كنار اين مساله، اعتياد تزريقي سردسته راه‌هاي شايع انتقال اين بيماري است. با تدابير اتخاذ شده، انتقال اين بيماري از راه‌هاي مختلف (بجز روابط جنسي نامشروع) در حال كنترل است، اما متاسفانه ولنگاري‌هاي جنسي منبع مهم اين بيماري است و حذف اين مشكل را سخت‌تر ساخته ‌است. استفاده از مواد روانگردان و محرك تاثير بسزايي در آلودگي جوانان به بيماري ايدز از اين طريق دارد.

مثل تمام بيماري‌هاي ديگر در بيماري ايدز نيز پس از ورود ويروس به بدن تا زمان ظهور علائم اصلي بيماري، مدتي زمان لازم است كه به آن دوره كمون گفته مي‌شود، اين زمان در مورد HIV حدود 10 سال است. يعني از بدو ورود ميكروب به بدن تا ظهور علائم اصلي بيماري ايدز 10 سال زمان نياز است. در طول اين زمان ويروس تكثير مي‌يابد و بتدريج تمامي سلول‌هاي T سيستم ايمني را تحت تسلط خود در مي‌آورد.

البته چند روز بعد از ورود ميكروب HIV به بدن، يك سري علائم غيراختصاصي مثل علائم بيماري آنفلوآنزا، بروز پيدا مي‌كنند كه ممكن است هفته‌ها به طول بينجامند. اين علائم غيراختصاصي شامل تب، سردرد، درد عضلات و مفاصل، كاهش وزن، بزرگي غدد لنفاوي، گلودرد و... هستند كه معمولا چند روزي ادامه مي‌يابند و بدون درمان و به طور خودبه‌خودي محو مي‌شوند. اغلب در مرحله بعدي بيماري، علائمي تظاهر پيدا نمي‌كنند. مگر در برخي موارد كه بيمار خود زمينه مساعدي براي پيشرفت بيماري داشته باشد يا بيماري زودتر به مراحل پاياني وارد شود.

مراحل پيشرفته بيماري HIV ويژگي‌هاي مخصوص خود را دارد. بروز اين مرحله ممكن است مدت‌ها طول بكشد چرا كه رسيدن به اين مرحله نياز به گسترش وسيع ويروس در بدن دارد. سرعت تكثير ويروس ايدز معمولا حاصل تعامل مستقيم اين ويروس با سيستم ايمني بدن است و وقتي بدن به مرحله‌اي برسد كه ديگر نتواند ويروس را مهار كند، علائم شديد بيماري آغاز مي‌شوند. با تمام اين اوصاف، علائمي كه در اين مرحله بروز پيدا مي‌كنند نيز بسيار غير اختصاصي هستند و در صورتي كه بيمار به پزشك مراجعه كند، پزشك بايد خيلي دقيق باشد تا بتواند براحتي اين بيماري را تشخيص دهد. علائم اين مرحله بيشتر به صورت درگيري گوارشي، تظاهرات عمومي و عفونت‌هاي مكرر و بعضا غيرمعمول است. هر يك از اين علائم ممكن است در بيماران تظاهر يابد و يك بيمار ممكن است يك يا چند يك از اين علائم را داشته باشد يا حتي بيماري را به صورت بسيار غيرمعمول نشان دهد. در اين مرحله احتمال دارد بيمار به وضوح دچار كاهش وزن شود يا سرفه‌هاي خشك پيدا كند. زخم‌هاي دهاني و بي‌اشتهايي از تظاهرات ديگر اين مرحله از بيماري هستند. در اين مرحله حتي ممكن است خلق و خوي فرد كاملا تغيير يابد و بيمار دچار گيجي، تغيير شخصيت و عدم تمركز شود. تعريق شبانه، بروز تبخال‌هاي مكرر يا عفونت برفكي دهان از ديگر علائمي است كه مي‌تواند پزشك را به سوي تشخيص اين بيماري بكشاند. تظاهرات اين مرحله در كودكان با بزرگسالان، اندكي متفاوت است و ممكن است به صورت بزرگي طحال و تاخير در رشد بروز يابد.

مرحله آخر بيماري HIV يا همان ايدز، شديدترين مرحله آلودگي است و معمولا وقتي نمايان مي‌شود كه بيماري سال‌ها پس از ايجاد، تشخيص داده نشود يا درمان مناسبي براي آن صورت نگيرد. در اين مرحله، عفونت‌هاي شديد و غيرمعمولي كه اغلب در افراد بزرگسال و سالم يافت نمي‌شود، ديده مي‌شود. در اين مرحله بيماري غيرقابل كنترل بوده و ممكن است سرطان‌هاي مختلف يا عفونت‌هايي مثل سل منتشر شده و بيمار را از پا در بياورد.

خطر آلودگي با هر عامل بيماريزايي از جمله ويروس HIV به صورت مستقيم به تعداد عامل بيماري‌زاي وارد شده به بدن، طريقه ورود آنها و وضعيت سيستم ايمني فرد بستگي دارد. با آن‌كه گاهي ويروس ايدز در بدن بسيار قدرتمند عمل مي‌كند و براحتي مي‌تواند بيمار را به كام مرگ بكشاند، توجه داشته باشيد كه اين ويروس در محيط خارج از بدن عمر چنداني ندارد و بسرعت به تغييرات محيطي پاسخ داده و از بين مي‌رود. بنابراين اين ويروس نمي‌تواند از راه تنفس يا تماس با محيطي كه بيمار با آن تماس داشته است، به فرد ديگري منتقل و باعث ايجاد بيماري شود.

با اين توضيحات، علت اين گفته را بخوبي درمي‌يابيد كه چرا براي انتقال اين ميكروب، تماس مستقيم با ترشحات و خون بيمار لازم است. در حال حاضر در كشور ما به نظرمي رسد اعتياد تزريقي شايع‌ترين راه انتقال بيماري ايدز باشد (حدود 66 درصد) بعد از آن برقراري روابط جنسي كنترل نشده و نامشروع، شايع‌ترين راه است كه بعيد نيست در آينده در راس راه‌هاي آلودگي با اين ويروس قرار گيرد. البته براساس گزارش‌هاي جهاني، علت آلودگي 70 تا 80 درصد افراد مبتلا در سطح جهان، اين نوع روابط هستند. متاسفانه به علت افزايش انتقال ايدز از طريق روابط نامشروع، شاهد موج جديدي از ابتلا به HIV هستيم كه بسيار نگران‌كننده است. از اين غم‌انگيزتر آن‌كه تعداد زناني كه از همسرانشان اين بيماري را گرفته‌اند نيز به طور نگران‌كننده‌اي رو به افزايش است.

اين روابط به هر طريقي كه برقرار شوند، ممكن است بيماري را منتقل كنند. شركاي متعدد، روابط پرخطر و وجود عفونت‌هاي همزمان مثل سوزاك خطر انتقال ويروس و ابتلا به بيماري را افزايش مي‌دهد. هرچه سن افراد پايين‌تر باشد، خطرآلودگي از اين راه بيشتر مي‌شود. بعلاوه هر چه آگاهي فرد كمتر باشد، خطر انتقال بيماري افزايش مي‌يابد.

با شيوع بسيار كمتر انتقال عمودي يعني انتقال بيماري از مادر به كودك در گسترش ايدز نقش دارد. يك مادر آلوده در تمامي مراحل بارداري، در حين زايمان و شيردهي بخصوص در ماه‌هاي اول، مي‌تواند بيماري را به كودك خود منتقل كند. شايع‌ترين زمان انتقال در اين گروه، حين تولد نوزاد است و البته در نهايت در درصدي از بيماران هنوز راه انتقال مشخص نشده است.

جالب است بدانيد انتقال از طريق تزريق خون و فرآورده‌هاي خوني ديگر مطرح نيست، چرا كه مدت‌هاست تمامي افرادي كه براي خون دادن مراجعه مي‌كنند از نظر بيماري‌هاي مهمي مثل هپاتيت و ايدز بررسي مي‌شوند. ضمن آن‌كه خون نيز تحت فرآيندهايي قرار مي‌گيرد كه خطر انتقال ويروس و عوامل ديگر بيماريزا را به حداقل مي‌رساند و تمامي خون‌هاي مشكوك بسرعت معدوم مي‌شوند. به همين دليل است كه در آخرين آمارها موارد انتقال از اين راه بسيار كمتر گزارش شده و در كل فقط حدود 3 درصد افراد در سطح جهان از اين طريق آلوده شده‌اند.

با وجود اين، خطر آلودگي از طريق سرنگ مشترك با آن‌كه ميزان خون بسيار كمي را رد و بدل مي‌كند، به مراتب بيشتر از خطر انتقال از طريق دريافت خون آلوده است. سيستم ايمني افراد معتاد به علت اعتياد و مصرف طولاني مدت مواد اوپيوئيدي، به وضوح ضعيف‌تر از سيستم ايمني يك فرد معمولي است. اين مساله زمينه را آماده مي‌سازد تا به محض ورود مستقيم اندكي خون آلوده از طريق سرنگ، با احتمال 60 درصد بيماري منتقل شود و خود اين افراد به عنوان مخزن ميكروب عمل مي‌كنند و بيماري را گسترش مي‌دهند كه خطر انتقال بيماري از اين طريق درميان زندانيان بسيار بيشتر است.

در صورت ضدعفوني نكردن وسايل برنده و تيز آلوده و استفاده از اين وسايل در افراد سالم، براحتي فرد در معرض ابتلا قرار مي‌گيرد. اين نوع وسايل در مراكز مختلف پزشكي و دندانپزشكي و نيز طي خالكوبي، سوزاندن ريشه موهاي زائد، حجامت، سوراخ كردن گوش در آرايشگاه‌ها استفاده مي‌شوند و ممكن است باعث انتقال آلودگي شود. مسواك نيز از وسايل انتقال‌دهنده ميكروب محسوب مي‌شود.

با وجود اين، HIV نمي‌تواند از طريق دست دادن، بوسيدن، خوابيدن در يك اتاق و غذا خوردن ازيك ظرف و نيز استفاده از حمام، استخر و توالت مشترك و نيز نيش حشرات منتقل شود.

متاسفانه به‌رغم تلاش‌هاي فراواني كه صورت گرفته است، هنوز درماني قطعي براي بيماري ايدز شناخته نشده و در حال حاضر تنها اقدام موثر در جهت درمان بيماري، پيشگيري از آلوده شدن است. داروهايي كه در بازار موجود هستند، اغلب از سرعت بيماري مي‌كاهند، ولي آن را به طور كامل و قطعي از بين نمي‌برند و زماني موثر هستند كه بموقع بيماري تشخيص داده و اقدام به درمان شود. داروهاي موثر نيز بسيار گران هستند و در ضمن بسياري از مبتلايان، استطاعت استفاده از درمان مناسب را ندارند. بنابراين بهترين شيوه مقابله با اين بيماري، مبتلا نشدن به آن است. مهم‌ترين مساله‌اي كه بايد به آن توجه داشته باشيد، اين است كه با توجه به اپيدميولوژي بيماري HIV، اين بيماري از بزرگ‌ترين تهديد‌هاي نسل جوان كشور ما محسوب مي‌شود و بيشترين گروهي كه در معرض ابتلا به اين بيماري قرار دارند، افراد 34ـ 25 سال هستند، بنابراين بايد توجه ويژه‌اي به اين گروه خاص مبذول شود. مساله مهمي كه اين گروه را بيشتر مستعد ابتلا مي‌كند، ناآگاهي و تمايل زياد اين افراد به بردن لذت‌هاي ناشناخته و خطرناك است. بي‌تجربگي باعث مي‌شود برخي جوانان ما با بيماري‌ها و طرق پيشگيري از آنها آشنا نباشند و ندانند كه در معرض چه خطراتي قرار دارند. بنابراين، بهترين راه اين است كه هر فرد راه‌هاي پيشگيري را بخوبي بياموزد و به اطرافيان خود نيز آموزش دهد.

يكي از موانع مطرح در راه پيشگيري از انتقال بيماري HIV در بسياري از كشورها، اين است كه داروهاي ايدز بسيار گران هستند و در دسترس همگان قرار ندارد. بنابراين بيماراني بين مردم زندگي مي‌كنند بدون اين‌كه بخوبي شناسايي و درمان شده باشند. متاسفانه اين مساله به نفع هيچ كس نيست و اين بيماران به اين دلايل عمر بسيار كوتاهي دارند و در نهايت با مرگ دردناكي از دنيا مي‌روند.

شايد با اين اوصاف، نتوان محيط را به كنترل درآورد ولي شما بخوبي مي‌توانيد از خودتان در برابر اين بيماري محافظت كنيد. كافي است از راه‌هاي انتقال آن باخبر باشيد و از آنها اجتناب كنيد. بهترين و ساده‌ترين روش پيشگيري از بيماري اين است كه يك اقدام اساسي انجام دهيد يعني هرگز سراغ رفتارهاي پرخطر نرويد.

وفاداري دوجانبه زوجين يكي از مهم‌ترين و بزرگ‌ترين سدها در برابر آلودگي با HIV محسوب مي‌شود. از برقراري تماس‌هاي جنسي نامشروع بپرهيزيد، اين روابط به هر شكلي كه باشند، شايع‌ترين راه انتقال بيماري در كل جهان هستند. به تفريحات سالم و كم هزينه مثل ورزش روي بياوريد و حتي فرصت فكر كردن به اعتياد را نيز از خودتان بگيريد.

هرگز از سرنگ و سوزن مشترك استفاده نكنيد. تلاش كنيد خود را از اين بيمــــاري خانمانسوز در امان بداريد. فراموش نكنيد كه وسايل جلوگيري اگر چه تا حدودي مي‌توانند از انتقال اين بيماري جلوگيري كنند ولي اثر آنها به هيچ وجه صددرصد نيست.

يكي از دغدغه‌هاي كادر بهداشت و درمان تمام كشورهاي جهان، يافتن راهي است كه به كمك آن بتوان از انتقال ويروس HIV جلوگيري كرد. تاكنون به علت توانايي گسترده اين ويروس در ايجاد جهش و تغيير ژنوم عملا انجام اين كار ناممكن به نظر مي‌رسيد تا اين‌كه بتازگي محققان با گروه‌هايي از اسيد‌هاي آمينه در اين ويروس برخورد كرده‌اند كه بندرت دچار جهش و تغيير مي‌شوند. اين مساله يك افق تازه پيش‌روي محققان قرار داده است. چنين تصور مي‌شود كه اين ويروس براي ادامه حيات خود به اين گروه اسيدهاي آمينه نياز داشته باشد و با ساختن آنتي بادي‌هاي ضد اين مواد بتوان در مقابل ويروس ايمني يافت.

بعلاوه مي‌توان با ساخت داروهايي كه به صورت سيستم اين توالي‌هاي ثابت را هدف قرار مي‌دهند، به درمان بيماري پرداخت.

اگر چه وجود چنين امكاني، همه را خوشنود مي‌سازد ولي بايد توجه داشت اگر يكي از واكسن‌هايي كه هر روز در حال آزمايش است نيز موثر واقع شود و پس از گذراندن راه‌هاي پرپيچ و خم به بازار بيايد، مشخص نيست كه آنقدر اقتصادي باشد كه تمام افراد بتوانند از آن استفاده كنند. پس هميشه اهميت راه‌هاي پيشگيري و ممانعت از در معرض خطر قرار گرفتن به قوت خود باقي است و درهيچ صورتي نبايد آنها را فراموش كنيد.

منبع